Ne Kadar Yatılır?” Cezanın Ne Kadarı Cezaevinde Geçirilir?

Ceza mahkemesince verilen bir mahkûmiyet kararının ardından ilgililerin ve ailelerinin en sık yönelttiği soru: "Verilen cezanın ne kadarı cezaevinde geçirilir?"

Halk arasında "cezanın yatarı" olarak bilinen fiili infaz süresi, mahkeme kararında yazan toplam ceza süresi ile aynı değildir. Ceza infaz sistemimizde net yatar süresi; suçun niteliği, kanuni infaz oranları, denetimli serbestlik hakkı ve daha önce tutuklulukta geçen süreler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

1. Hapis Cezasının Fiili Yatarını Belirleyen Temel Faktörler

1.1. Koşullu Salıverilme Oranı:

Hükümlünün cezaevinde iyi hâlli olarak geçirmesi gereken asgari yasal süreyi belirleyen orandır (genel suçlarda cezanın yarısı, istisnai suçlarda üçte ikisi).

1.2. Denetimli Serbestlik Süresi:

Koşullu salıverilme tarihinden önce cezanın dışarıda toplum içinde tamamlanmasını sağlayan yasal süredir.

1.3. Tutukluluk ve Gözaltı Mahsubu:

Dava sürecinde kişi hürriyetinin kısıtlandığı günlerin nihai ceza süresinden düşülmesidir.

1.4. İyi Hâl Değerlendirmesi:

Cezaevi gözlem kurulunun hükümlünün kurallara uyumu ve ıslah durumu hakkında düzenlediği olumlu rapordur.

2. Cezaevi Yatar Hesabının Temel Formülü

2.1. Birinci Aşama (Koşullu Salıverilme Süresinin Hesabı):

Toplam ceza süresi, suç tipine uygun infaz oranı ile çarpılarak cezaevinde çekilmesi gereken brüt süre bulunur.

2.2. İkinci Aşama (Denetimli Serbestlik İndirimi):

Bulunan brüt süreden, yasal koşulları taşınması kaydıyla denetimli serbestlik süresi indirilir.

2.3. Üçüncü Aşama (Ön Gözaltı ve Tutukluluk Mahsubu):

Yargılama sırasında daha önce cezaevinde veya gözaltında kalınan süreler düşülerek infaz kurumunda geçirilecek net gün sayısı elde edilir.

3. Suç Tiplerine Göre Uygulanan İnfaz Oranları

3.1. Genel Suçlarda Yarı Oranı (1/2):

Kanunda özel bir istisna belirtilmeyen genel suç tiplerinde (dolandırıcılık, hırsızlık, tehdit, hakaret, yaralama, belgede sahtecilik vb.) süreli hapis cezalarının yarısı cezaevinde iyi hâlli geçirildiğinde şartla tahliye hakkı doğar.

3.2. Ağır Nitelikli Suçlarda Üçte İki Oranı (2/3):

Kanunda açıkça sayılan nitelikli katalog suçlarda infaz oranı cezanın üçte ikisi olarak uygulanır:

Kasten öldürme fiilleri,
Ağırlaşmış yaralama fiilleri,
İşkence ve eziyet fiilleri,
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar,
Özel hayatın ve haberleşmenin gizliliğini ihlal suçları,
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti,
Suç işlemek amacıyla örgüt kurma veya yönetme eylemleri.

4. Denetimli Serbestlik Tedbirinin Uygulanma Şartları

4.1. Genel Denetimli Serbestlik Kuralı:

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma hakkını kazanan ve iyi hâlli olan hükümlülerin koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kaldığında, cezalarının kalan kısmı dışarıda denetimli serbestlik altında infaz edilir.

4.2. Kurumda Asgari Süre Geçirme Şartı:

Denetimli serbestlikten faydalanabilmek için koşullu salıverilmeye kadar olan infaz süresinin belirli bir oranının cezaevinde iyi hâlli olarak geçirilmesi yasal zorunluluktur.

4.3. Özel Gruplar İçin Süre Ayrımı:

Sıfır-altı yaş aralığında çocuğu bulunan kadın hükümlülerde denetimli serbestlik sınırı iki yıl; ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık nedeniyle bakıma muhtaç hükümlülerde ise sağlık kurulu raporuna bağlı olarak üç yıl şeklinde uygulanır.

5. Gözaltı ve Tutukluluk Sürelerinin Cezadan Düşülmesi (Mahsup)

5.1. Şahsi Hürriyet Kısıtlamalarının Tamamı İndirilir:

Karar kesinleşmeden önce soruşturma aşamasında kollukta geçen gözaltı, savcılık işlemleri ve mahkemece verilen tutukluluk günleri, doğrudan infaz hesabından günbegün mahsup edilir.

5.2. Yatar Süresine Doğrudan Etki:

Örneğin bir cezanın brüt yatarı bir yıl olarak hesaplanmışsa ve kişi soruşturma sürecinde altı ay tutuklu kalmışsa, kalan fiili cezaevi süresi altı aya düşer.

6. Fiili İnfaz Süresini Uzatan ve Tahliyeyi Engelleyen Durumlar

6.1. Cezaevi Disiplin Cezaları:

Kurum disiplinini ihlal sebebiyle alınan kınama, hücre hapsi veya etkinliklerden alıkoyma cezaları kaldırılmadıkça iyi hâl kararı verilmez; tahliye tarihi ötelenir.

6.2. Suçta Tekerrür Durumu:

Daha önce işlenmiş bir suç nedeniyle tekerrür kapsamına alınan hükümlülerde koşullu salıverilme oranı daha ağır uygulanır; ikinci defa tekerrür halinde ise şartla tahliye imkânı tamamen ortadan kalkar.

6.3. Adli Para Cezasının Hapse Çevrilmesi:

Ödenmeyen adli para cezası sebebiyle hapis cezasına dönüştürülen ilamlarda denetimli serbestlik hükümlerinden yararlanılamaz.

7. Sıkça Sorulan Sorular

7.1. Müddetname nedir ve ne zaman düzenlenir?

Müddetname; ceza kesinleştikten sonra infaz savcılığı tarafından düzenlenen, kişinin cezaevine giriş tarihini, açık cezaevine ayrılma, denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve cezanın tamamen biteceği hak ederek tahliye tarihlerini kesin olarak gösteren resmi belgedir.

7.2. Müddetnamedeki hesaplama hatalarına nasıl itiraz edilir?

Mahsup sürelerinin eksik girilmesi veya yanlış infaz oranının uygulanması durumunda, infaz hâkimliğine yazılı başvuru yapılarak müddetnamenin düzeltilmesi talep edilir.

7.3. Cezaevi İdare ve Gözlem Kurulu tahliyeyi durdurabilir mi?

Koşullu salıverilme tarihi gelmiş olsa dahi, kurul hükümlüyü iyi hâlli bulmazsa infaz hâkimi şartla tahliyeyi reddedebilir. Bu karara karşı yasal süresi içinde infaz hâkimliğine itiraz edilmesi mümkündür.

Ceza infaz takviminde yapılacak bir günlük usul hatası dahi kişi hürriyetinin kısıtlanmasına yol açabileceğinden, infaz sürecinin ve müddetname hesaplamalarının infaz hukuku alanında uzman bir avukat refakatinde yürütülmesi hayati önem taşır.

Adana'da bulunan ofisimizde gerek yüz yüze gerekse telekonferans yolu ile ceza hukuku alanında avukat olarak müvekkilerimize hizmet vermekteyiz.

Avukat Arabulucu Av. Ebru Civelek Çetin